Παρόλο που κάθε χώρα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία προκύπτουν από τις διαφορετικές εμπειρίες τους, υπάρχουν επίσης κοινές τάσεις. Η παρούσα ενότητα συνοψίζει την κατάσταση σε ολόκληρη την Ευρώπη σε έξι βασικούς τομείς.
Συνδικάτα
Τα συνδικάτα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε όλες τις εξεταζόμενες χώρες, αν και το ποσοστό των εργαζομένων που είναι μέλη των συνδικάτων (πυκνότητα των συνδικάτων) ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό και η πυκνότητα δεν είναι η μόνη ένδειξη της ικανότητας των συνδικάτων να κινητοποιούν τους εργαζόμενους. Στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη υπάρχουν πολλές ανταγωνιστικές συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες, συχνά διχασμένες για πολιτικούς λόγους, αν και οι ιδεολογικές διαφορές μπορεί να είναι πλέον λιγότερο σημαντικές από ό,τι στο παρελθόν. Και πολλές συνομοσπονδίες περιλαμβάνουν ισχυρά μεμονωμένα συνδικάτα.
Συλλογικές διαπραγματεύσεις
Η συλλογική διαπραγμάτευση είναι ο τρόπος με τον οποίο οι εργαζόμενοι, μέσω των συνδικάτων τους, μπορούν να διαπραγματευτούν τους όρους και τις συνθήκες υπό τις οποίες απασχολούνται. Η κάλυψη, δηλαδή το ποσοστό των εργαζομένων των οποίων οι όροι και οι προϋποθέσεις καθορίζονται από συλλογικές διαπραγματεύσεις, ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Και το ποσοστό αυτό αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, διότι μια οδηγία της ΕΕ του 2022 απαιτεί από τις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση εάν η κάλυψη είναι κάτω από 80%. Το επίπεδο στο οποίο διεξάγονται οι διαπραγματεύσεις ποικίλλει επίσης, με ορισμένες συμφωνίες να καλύπτουν έναν ολόκληρο κλάδο, ενώ άλλες καλύπτουν μόνο έναν εργοδότη ή μερικές φορές μόνο μέρος ενός μόνο χώρου εργασίας.
Εκπροσώπηση στο χώρο εργασίας
Η εκπροσώπηση των εργαζομένων στους χώρους εργασίας διαδραματίζει βασικό ρόλο στην υπεράσπιση και προώθηση των συμφερόντων των εργαζομένων εκεί όπου εργάζονται. Οι δομές ποικίλλουν σε όλη την Ευρώπη, περιλαμβάνοντας τόσο την εκπροσώπηση μέσω τοπικών συνδικαλιστικών οργάνων όσο και μέσω συμβουλίων εργασίας - ή παρόμοιων δομών που εκλέγονται από όλους τους εργαζόμενους. Η πιο συνηθισμένη ρύθμιση είναι ότι ο νόμος προβλέπει τόσο συνδικαλιστικές όσο και επιχειρησιακές δομές ή δομές τύπου επιχειρησιακού συμβουλίου, αλλά σε πέντε χώρες υπάρχουν μόνο επιχειρησιακά συμβούλια και σε οκτώ χώρες η εκπροσώπηση στους χώρους εργασίας γίνεται ουσιαστικά μέσω των συνδικάτων. Υπάρχουν επίσης σημαντικές διαφορές όσον αφορά τα καθήκοντα και τα δικαιώματα των εκπροσώπων στους χώρους εργασίας, τον τρόπο επιλογής τους, την προστασία που έχουν και τον ελεύθερο χρόνο, την κατάρτιση και άλλους πόρους που έχουν στη διάθεσή τους.
Εκπροσώπηση των εργαζομένων σε επίπεδο διοικητικού συμβουλίου
Η παρουσία εκπροσώπων των εργαζομένων στο υψηλότερο επίπεδο μιας εταιρείας - στο διοικητικό συμβούλιο ή, σε ορισμένες χώρες, στο εποπτικό συμβούλιο - δίνει στους εργαζομένους την ευκαιρία να έχουν κάποια επιρροή στη λήψη στρατηγικών αποφάσεων. Υπάρχει εκπροσώπηση των εργαζομένων σε επίπεδο διοικητικών συμβουλίων τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα σε 14 από τα 30 κράτη που εξετάστηκαν και σε άλλα πέντε, όπου αυτή υπάρχει μόνο σε τμήματα του δημόσιου τομέα. Τα εθνικά κατώτατα όρια, πάνω από τα οποία απαιτείται εκπροσώπηση των εργαζομένων σε επίπεδο διοικητικών συμβουλίων, κυμαίνονται από 25 έως 1.000, και ο αριθμός των θέσεων σε επίπεδο διοικητικών συμβουλίων που κατέχουν εκπρόσωποι των εργαζομένων κυμαίνεται από μόλις ένα έως το ήμισυ του συνόλου. Υπάρχουν επίσης διαφορές στον τρόπο επιλογής των εκπροσώπων των εργαζομένων, και σε μια χώρα, τις Κάτω Χώρες, τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου που επιλέγονται απέχουν πολύ από τα συμφέροντα των εργαζομένων.
Εκπροσώπηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο
Τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια Εργασίας (ΕΣΕ) και παρόμοιες δομές παρέχουν έναν μηχανισμό ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εργαζομένους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με τους εκπροσώπους των εργαζομένων από τις ενδιαφερόμενες χώρες να συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο όργανο. Ο τρόπος λειτουργίας τους καθορίζεται σε συμφωνία με την ενδιαφερόμενη εταιρεία. Όμως, οι κανόνες που αποφασίζουν ποιος διαπραγματεύεται αυτή τη συμφωνία καθορίζονται από την εθνική νομοθεσία και, σε γενικές γραμμές, αντικατοπτρίζουν τις υφιστάμενες δομές στις ενδιαφερόμενες χώρες.
Εκπροσώπηση σε θέματα υγείας και ασφάλειας
Η διασφάλιση της διαβούλευσης και της ενημέρωσης των εργαζομένων σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας τους αποτελεί σημαντικό μέρος της ασφάλειάς τους. Υπάρχουν δομές που παρέχουν εκπροσώπηση των εργαζομένων στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας σε όλες τις χώρες που καλύπτονται. Ωστόσο, υπάρχουν διαφορές στον τρόπο οργάνωσης αυτής της εκπροσώπησης. Η δομή που συναντάται συχνότερα είναι ένας συνδυασμός εκπροσώπων των εργαζομένων σε θέματα υγείας και ασφάλειας με δικές τους αρμοδιότητες και μιας κοινής επιτροπής εργαζομένων/εργοδότη. Ωστόσο, σε άλλα κράτη υπάρχουν μόνο κοινές επιτροπές, σε ορισμένα υπάρχουν μόνο εκπρόσωποι των εργαζομένων, ενώ σε άλλα το υπάρχον συμβούλιο εργαζομένων παίζει τον βασικό ρόλο. Υπάρχουν επίσης διαφοροποιήσεις ως προς τον τρόπο επιλογής των εκπροσώπων υγείας και ασφάλειας, τα κατώτατα όρια στα οποία πρέπει να συσταθούν τα όργανα και τις εξουσίες που διαθέτουν.